ASP dosyası, aşağıdakilerin herhangi bir bileşimini barındıran .asp uzantılı bir metin dosyasıdır:
· Metin
· HTML etiketleri
· ASP betik komutları
Bir .asp dosyası yaratmak kolaydır. Betik eklemek istediğiniz bir HTML dosyasının varolan .htm ya da .html uzantısını .asp ile değiştirin. .asp dosyasını ağ kullanıcılarına açık hale getirmek için dosyayı sitenizde bir dizine kaydedin. (dizinin “Script” ve “Execute” haklarının açık olduğundan emin olun) Dosyayı tarayıcınızda görüntülediğiniz zaman, ASP nin dosyayı işlediğini ve bir HTML sayfası dödürdüğünü göreceksiniz. Artık .asp dosyasına betik komutları ekleyebilirsiniz.
NOT: .asp dosyaları ekstra işlem gerektirdiğinden, bütün HTML sayfalarınızı ASP sayfalarına çevirmeyin. Sadece betik komutları içerecek olan HTML dosyalarınızı .asp dosyalarına çevirin. .asp ve .htm dosyalarını aynı dizin içinde bulundurabilirsiniz. .asp dosyalarını yaratmak için herhangi bir metin düzenleyiciyi kullanabilirsiniz. Microsoft Visual InterDev gibi ASP için gelişmiş destek içeren bir düzenleyiciyi daha kullanışlı bulabilirsiniz. Daha önce HTML kullanmadıysanız, Microsoft Front Page i de kullanabilirsiniz. Front Page ile yarattığınız HTML sayfalarınıza da Insert Script komutu ile basit ASP komutları ekleyebilirsiniz.
Betik Komutlarının Eklenmesi
Betik, bir dizi komutlardan oluşur. Metin düzenleyen, bir ses ya da resim dosyasını açan HTML etiketlerinin aksine, betik komutları ağ sunucusuna belli eylemleri gerçekleştirme talimatı verir. Betik komutları bir kullanıcının ismini bir değişkende saklayabilir, tarayıcıya gönderilen sayfada görüntüleyebilir ya da bir veri tabanına kaydedebilir.
Betik komutları normal metinden ayraçlarla ayrılır. Ayraç, bir birimin başını ya da sonunu belirtmeye yarayan bir simge ya da simgeler dizisidir. HTML de ayraçlar, etiketleri çevreleyen küçüktür (<) ve büyüktür (>) işaretleridir.
ASP betik komutlarını çevrelemek için <% ve %> ayraçlarını kullanır. Ayraçlar içinde, kullandığınız betik dilinde geçerli olan bütün komutları kullanabilirsiniz. Aşağıdaki örnekte bir betik komutu içeren basit bir HTML sayfası gösterilmiştir.
<HTML>
<BODY>
Bu sayfa en son <%= Now %> da güncellendi.
</BODY>
</HTML>
Now adlı VBScript işlevi, o andaki tarih ve saati döndürür. Ağ sunucusu bu sayfayı işlediğinde deyiminin yerine o andaki tarih ve saati koyar ve sayfayı tarayıcıya gönderir.
Bu sayfa en son 12/15/99 22:00:00 PM.da güncellendi.
Ayraçlarla ayrılan komutlar, birincil betik komutları olarak adlandırılır. Bu komutlar, birincil betik dili kullanılarak işlenirler. Ayraçlar içindeki her komut, birincil betik dilinde geçerli olmalıdır. Varsayılan olarak, birincil betik dili VBScript dir. Başka bir betik dili de ayarlayabilirsiniz.
İstemci tarafında yapılan betiklemeye (tarayıcının işlettiği betik) aşinaysanız, HTML in <SCRIPT> etiketinin sunucu tarafındaki betiklemede (ASP) aynen kullanılmadığını göreceksiniz. Sunucu tarafı betiklemede <SCRIPT> etiketi, yalnız birincil betik dili dışında bir betik dilinin yordamlarını tanımlar.
HTML ve Betik Komutlarının Birlikte Kullanımı
ASP ayraçları içinde, birincil betik dilinizde geçerli olan bütün ifade, yordam veya işleçleri kullanabilirsiniz. VBScript ve diğer betik dillerinde bir ifade bir tür eylem ya da tanımı belirten, sözdizimsel olarak tam bir birimdir. Aşağıdaki If…Then…Else ifadesi, sık kullanılan bir VBScript ifadesidir.
<%
If Time >= #12:00:00 AM# And Time < #12:00:00 PM# Then
Selamlama = “Günaydın!”
Else
Selamlama = “Merhaba!”
End If
%><%= Selamlama %>
Bu ifade, Selamlama adlı değişkende “Günaydın!” ya da “Merhaba!” değerini saklar. komutu, tarayıcıya değişkenin o andaki değerini gönderir.
Bu nedenle, bu betiği öğlen 12 den önce (ağ sunucusunun saatine göre) görüntüleyen kullanıcılar “Günaydın!” mesajı ile, daha sonra görüntüleyenler ise “Merhaba!” mesajı ile karşılaşırlar.
Bir ifadenin bölümleri içerisine HTML metni de girebilirsiniz. Örneğin bir If…Then…Else ifadesinin içerisine HTML de karıştıran aşağıdaki örnek de önceki örnekle aynı sonucu doğurur.
<% If Time >= #12:00:00 AM# And Time < #12:00:00 PM# Then %>
Günaydın!
<% Else %>
Merhaba!
<% End If %>
Koşul doğru ise, yani saat gece 12 ile öğlen 12 arasında ise ağ sunucusu koşulu takip eden “Günaydın!” HTML metnini tarayıcıya gönderir, koşul sağlanmıyorsa da “Merhaba!” HTML metni tarayıcıya gönderilir. Bu şekilde HTML ve betik komutlarının karıştırılması / birlikte kullanılması, birkaç satır HTML metninin bir If…Then…Else ifadesiyle çevrelenmesi için kullanışlıdır. Önceki örnek, bir selamlama metnini sayfanızın çeşitli yerlerinde tekrar tekrar göstermek istediğiniz durumda daha iyidir. Bir değişkene bir kez değer verir ve tekrar tekrar kullanabilirsiniz.
HTML metinlerini betik komutlarının arasına serpiştirmek yerine, tarayıcıya bir betik komutu içinden de HTML metni gönderebilirsiniz. Tarayıcıya metin döndürmek için ASP nin varolan Response nesnesini kullanın. Takip eden örnek de önceki betiklerle aynı sonucu doğurur.
<%
If Time >= #12:00:00 AM# And Time < #12:00:00 PM# Then
Response.Write “Günaydın!”
Else
Response.Write “Merhaba!”
End If
%>
Response.Write kendisini takip eden metni tarayıcıya gönderir. Response.Write ı tarayıcıya döndürülen metni devingen olarak yaratmak istediğinizde kullanın. Örneğin birden çok değişkenin değerini içeren bir damga dizisi yaratmak isteyebilirsiniz. İlerleyen bölümlerde Response nesnesi ve diğer nesneler hakkında daha fazla bilgiyi ilerleyen kesimlerde öğreneceksiniz. Şimdilik bir HTML sayfasına betik yerleştirmek için değişik yollar olduğunu bilmeniz yeterlidir.
JScript ile çalışıyorsanız bir ifade bloğunu temsil eden yaylı parantezleri HTML etiketleri ve metin arasına serpiştirerek ASP komutlarınıza yerleştirebilirsiniz. Örneğin:
<% if (screenresolution == “low”) { %>
Bu, sayfanın metin sürümüdür.
<% } else { %>
Bu, sayfanın çoklu ortam sürümüdür.
<% } %>
ASP Talimatlarının Kullanılması
ASP, kullandığınız betik diline dahil olmayan bazı talimatları da içerir. Bu talimatlar, çıktı talimatı ve işleme talimatlarıdır. <%= ifade %> şeklindeki ASP çıktı talimatı, bir değişkenin değerini gösterir. Bu çıktı talimatı, Response.Write kullanmak ile aynı şeydir. Örneğin, çıktı deyimi, “tırmanma” kelimesini (değişkenin o andaki değeri) tarayıcıya yollar. <%@ anahtar kelime%> şeklindeki ASP işleme deyimi, ASP ye bir .asp dosyasının işlenmesi için gereken bir bilgi verir. Örneğin aşağıdaki talimat sayfanın birincil betik dilinin VBScript olduğunu belirtir:
<%@ LANGUAGE=VBScript %>
İşleme talimatı, bir .asp dosyasının ilk satırında yer almalıdır. İşleme talimatını #include deyimi ile içerilen bir dosyaya koymayın. @ işareti ve anahtar kelime arasına bir boşluk koyun.
İşleme talimatı, aşağıdaki anahtar kelimeleri kullanır:
. LANGUAGE anahtar kelimesi sayfanın betik dilinin atanmasında kullanılır.
. CODEPAGE anahtar kelimesi kod sayfasını (damga kodlama çeşidini) seçer.
. LCID anahtar kelimesi sayfanın yerel belirtecini kurar.
. TRANSACTION anahtar kelimesi, sayfanın bir işlem bağlamında çalışacağını belirler.
. ENABLESESSIONSTATE anahtar kelimesi, bir ASP sayfasının oturum durumu kullanıp kullanmadığını belirtir.
Bir talimatta birden çok anahtar kelimeye yer verebilirsiniz; anahtar kelime / değer çiftleri boşluklarla ayrılmalıdır. Eşittir işareti (=) etrafına boşluk koymayın. Aşağıdaki örnek hem betik dilini hem de kod sayfasını seçmektedir.
<%@ LANGUAGE=JScript CODEPAGE=932 %>
Betiklerdeki Boş Alanlar
Birincil betik diliniz VBScript ya da JScript ise, ASP komutlardaki boş alanları temizler. Diğer betik dilleri için ASP boşluk alanları korur ve böylece metin / komut konumu gibi etmenlere bağlı olan Python gibi dillerin de doğru bir şekilde yorumlanması sağlanır. Sözü edilen boşluk alanları, boşluk karakterleri, satır sonu karakterleri gibi damgalardır.
VBScript ve JScript için ise, açılış ayracından sonra ve kapanış ayracından önce komutların daha kolay okunması açısından boşluk alanlar kullanabilirsiniz. Aşağıdaki komutların tümü geçerlidir.
<% Color = “Green” %>
<%Color=”Green”%>
<%
Color = “Green”
%>
ASP, bir ifadenin bitiş ayracı ve ondan sonraki ifadenin başlangıç ayracı arasında kalan boşluk alanları da yok eder. Bu ifadeler arasındaki boşluk alanları korumak istiyorsanız HTML deki “nbsp” (bozulamaz boşluk karakteri) karakterini kullanın. Örneğin:
<%
‘Dizgi değeri içeren iki değişken tanımlayın.
Betik = “betik”
Dili = “dili”
%>
<P>VBScript bir “<%=Betik%> <%=Dili%>” dir.</P>
Not; Bu yazı 04 Aralık 2003 tarihinde http://www.sorucevap.com/uyeler/dersler.asp?maxiturk adresinde yayınlanmıştır.
Kolay Gelsin 